1. Thu Hoạch và Chọn Lọc Vật Liệu Giống
Chất lượng hạt giống được quyết định ngay từ khâu chọn ruộng để giống. Ruộng nhân giống phải được cách ly nghiêm ngặt với ruộng sản xuất thương phẩm và giữa các giống với nhau nhằm ngăn chặn hiện tượng thụ phấn chéo gây tạp lai, ảnh hưởng đến độ thuần di truyền của lô giống. Trước thu hoạch cần thực hiện khử lẫn — loại bỏ triệt để các cá thể không đúng giống, cây bệnh, cây dị dạng — để đảm bảo tính thuần chủng và đồng đều của quần thể giống.
Thời điểm thu hoạch phải bám sát đặc điểm sinh lý chín của từng loài: thu hoạch quá sớm khi hạt chưa đạt độ chín sinh lý làm giảm trọng lượng nghìn hạt (P₁₀₀₀) và tỷ lệ nảy mầm; thu hoạch quá muộn làm tăng nguy cơ tổn thất cơ học và nhiễm nấm mốc ngoài đồng.
2. Xử Lý Sau Thu Hoạch — Làm Khô và Làm Sạch
Ngay sau khi thu hoạch, hạt giống phải được làm khô kịp thời để ngăn chặn quá trình hô hấp và hoạt động của vi sinh vật gây hại. Phơi hạt trên nong, nia hoặc sàn lưới, kê cao khỏi mặt đất để tránh hấp hơi ẩm từ nền, dưới điều kiện nắng nhẹ và thông gió tốt. Tuyệt đối không phơi trực tiếp trên sân bê tông hay gạch dưới nắng gắt vì bề mặt hấp nhiệt sẽ làm nhiệt độ hạt tăng đột ngột, phá hủy enzyme và protein dự trữ, giảm sức sống hạt giống.
Trong điều kiện mưa kéo dài, bắt buộc phải sấy nhân tạo ở nhiệt độ 35–40°C, đảo đều liên tục để đảm bảo thoát ẩm đồng đều. Vượt ngưỡng 40°C sẽ gây biến tính protein và mất hoạt tính enzyme nảy mầm không phục hồi được. Sau khi phơi hoặc sấy, hạt phải được để nguội hoàn toàn về nhiệt độ môi trường trước khi đóng gói — nếu đóng gói khi còn ấm, hơi nước ngưng tụ bên trong dụng cụ sẽ làm tăng độ ẩm cục bộ, tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển.
Độ ẩm hạt giống sau xử lý cần đạt 7–9% tùy loài — đây là ngưỡng an toàn để ức chế hô hấp và hoạt động vi sinh vật trong suốt thời gian bảo quản.
3. Điều Kiện Bảo Quản — Bộ Ba Kín – Khô – Mát
Ba nguyên tắc cốt lõi chi phối toàn bộ quy trình bảo quản hạt giống:
Kín — Dụng cụ bảo quản phải có khả năng cách ẩm và cách khí tốt, hạn chế trao đổi không khí với môi trường bên ngoài. Điều này trực tiếp ngăn hạt hút ẩm trở lại sau khi đã được làm khô.
Khô — Độ ẩm hạt giống duy trì ổn định ở mức 7–9%. Khi độ ẩm hạt vượt 12–14%, cường độ hô hấp tăng mạnh, nhiệt độ khối hạt tăng, tạo môi trường thuận lợi cho nấm mốc (Aspergillus spp., Penicillium spp.) và vi khuẩn phát triển, nhanh chóng làm suy giảm tỷ lệ nảy mầm.
Mát — Nhiệt độ kho bảo quản duy trì ở 20–22°C. Nhiệt độ cao kích thích hô hấp nội sinh của hạt, đẩy nhanh quá trình lão hóa hạt giống (seed aging), tiêu hao dần nguồn dự trữ carbohydrate và lipid — hai chất nền cung cấp năng lượng cho quá trình nảy mầm sau này.
4. Dụng Cụ Bảo Quản và Chất Hút Ẩm
Dụng cụ bảo quản truyền thống phổ biến gồm chum, vò sành sứ và thùng kim loại hai lớp vỏ có khoang cách nhiệt. Trước khi sử dụng, tất cả dụng cụ phải được làm sạch, phơi khô hoàn toàn.
Lớp chất hút ẩm đặt dưới đáy và xung quanh khối hạt giống đóng vai trò hấp phụ ẩm dư, duy trì vi khí hậu khô ổn định bên trong dụng cụ. Các vật liệu hút ẩm thường dùng gồm vôi hòn (CaO), tro bếp hoặc silica gel (trong hệ thống bảo quản hiện đại). Lớp giấy hút ẩm hoặc lá chuối khô được trải lên trên lớp vôi làm vách ngăn trước khi cho hạt vào, tránh hạt tiếp xúc trực tiếp với vôi gây ảnh hưởng đến sức nảy mầm.
Mỗi dụng cụ bảo quản cần được dán nhãn đầy đủ thông tin: tên giống, ngày sản xuất, nơi sản xuất, số lượng hạt và tỷ lệ nảy mầm ban đầu — phục vụ truy xuất nguồn gốc và đánh giá chất lượng giống trước vụ gieo trồng.
Tiêu Chuẩn Chất Lượng Hạt Giống Sau Bảo Quản
Lô hạt giống đạt yêu cầu bảo quản phải đáp ứng đồng thời: độ thuần giống cao (>98%), tỷ lệ nảy mầm đạt ngưỡng tiêu chuẩn theo từng loài, sức nảy mầm mạnh (chỉ số vigor cao), trọng lượng nghìn hạt (P₁₀₀₀) đạt quy định, và khả năng duy trì sức sống qua toàn bộ chu kỳ bảo quản 3–6 tháng trong điều kiện nhiệt đới ẩm.
Quý Khách hàng vui lòng liên hệ Xuân Nông qua các kênh sau để được đội ngũ kỹ sư hỗ trợ nhanh chóng và chu đáo:
- Địa chỉ: 352C, đường 30/4, P. Xuân Khánh, Q. Ninh Kiều, TP. Cần Thơ
- Website: https://xuannong.vn/
- Hotline: 0901 087 973
- Zalo: 0889 008 222